پارک ها به عنوان یک از مهمترین عناصر در فضای سبز شهری، نقش بسیار مهمی در زندگی اجتماعی و مراودات فرهنگی شهرنشینان دارند. در فرهنگ ما اگر چه ایجاد فضای سبز به معنای خاص آن به صورت «باغ» پیشینه بسیار کهنی دارد و به دوره هخامنشیان باز می گردد، اما از اواسط دوره قاجار و به دنبال افزایش مراودات ایران با غرب، شاهد تاثیرپذیری سبک باغسازی در ایران از سبک های غربی می باشیم. با این حال حضور پارک های شهری به مفهوم امروزی در فضای شهرهای ایران سابقه چندان طولانی نداشته و به ابتدای دوره پهلوی اول باز می گردد. «باغ ملی تهران» که از آن به عنوان نخستین پارک عمومی شهری در ایران یاد می گردد، اگر چه دارای عمر بسیار کوتاهی در ابتدای قرن حاضر بوده است، ولی اهمیت بسیار زیادی در فضای شهری تهران به عنوان اولین پارک شهری داشته است. در این راستا شناسایی ساختار و ویژگی های باغ ملی تهران به عنوان نخستین پارک در ایران می تواند راهگشای شناسائی روش و سبک معماری منظر در دوره پهلوی اول باشد. پژوهش حاضر با استفاده از روش پژوهش مطالعه موردی به دنبال شناسایی عوامل تاثیرگذار در شکل گیری پارک های شهری در ایران و بازشناسی باغ ملی تهران به عنوان نخستین پارک شهری ایران می باشد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که شکل گیری پارک های شهری در دوره پهلوی اول در ایران معلول عوامل داخلی و خارجی مختلفی بوده است. از سوی دیگر نخستین پارک های شهری در تهران و ایران تحت تاثیر سبک های معماری منظر غربی شکل گرفته اند.

باغ های ایرانی که پیشینه شکل گیری آن ها به دوره هخامنشی می رسد همواره ویژگی های طراحی آن ها از یک سو تحت تاثیر برخی از خصوصیات مهم فرهنگ، مذهب و تمدن ایران و از سوی دیگر تحت تاثیر شرایط محیطی بوده است. الگوی کلی طراحی این باغ ها از زمان آغاز حکومت هخامنشیان تا پایان دوره قاجار بیشتر بر طرح چهارباغی استوار بوده است که در اواخر دوره قاجار و از آغاز حکومت پهلوی این نوع الگوی طراحی تحت تاثیر تجددگرایی و سبک معماری فرنگی قرار می گیرد. همچنین بازخوانی مفاهیم نهفته در بطن باغ های ایرانی، نیازمند شناخت آیین مذهبی و دیدگاه آن ها نسبت به طبیعت و شناخت شاخصه های اصلی بهشت آرمانی در هر یک از آنهاست. از این رو، این پژوهش در پی آن است تا ویژگی ها و الگوهای طراحی باغ ها و همچنین عوامل تاثرگذار در شکل گیری آن ها را از زمان آغاز حکومت هخامنشیان تا پایان دوره پهلوی را مورد کنکاش قرار دهد. روش تحقیق در این پژوهش تحلیلی و توصیفی با رویکرد تاریخی و قیاسی می باشد. روش گردآوری اطلاعات به شکل هدفمند با استفاده از ابزار کتابخانه ای و مطالعه پژوهش های صورت گرفته است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که شکل گیری پارک های شهری در دوره پهلوی اول در ایران معلول عوامل داخلی و خارجی مختلفی بوده است. از سوی دیگر نخستین پارک های شهری در تهران و ایران تحت تاثیر سبک های معماری منظر غربی شکل گرفته اند. در یک جمع بندی کلی، باغ ایرانی پدید های فرهنگی، تاریخی، کالبدی در سرزمین ایران است. همچنین در بیشتر متون مربوط به باغ های دوره اسلامی به الگو گرفتن از بهشت در طرح آنها اشاره شده است. در این مکتب، عناصر طبیعی مانند آب و گیاه به عنوان آیه و نشانهی الهی محسوب می شوند و از چنان اهمیتی برخوردارند که بارها در متون اسلامی نام این دو عنصر تکرار شده است.

معماری اُرگانیک یکی از شاخه های معماری مدرن است که با احترام به طبیعت و حداقل دستکاری در طبیعت نقش آفرینی کرده و بنایی خلق می کند که همگام با طبیعت پیرامون باشد و محیط مصنوعی و طبیعی را با هم ادغام می-کند. معماری اُرگانیک از دیرباز به عنوان معماری بومی در سرزمین ایران وجود داشت. این سبک در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی در غرب شکل گرفت و در قرن بیستم میلادی به اوج خود رسید. این معماری که همواره آثار شاخصی از آن در کشور ساخته شده است نیاز به ارزیابی دقیق و مبرم دارد. این سبک از معماری که در دهه های اخیر وارد کشور شد و همواره آثار فاخری از آن ساخته شده است که نیاز به ارزیابی دقیق تر از حیث معماری و کالبدی دارد. این که معماری اُرگانیک در این تحقیق که با روش کیفی و رویکرد تفسیری _تاریخی تدوین شده است؛ سه اثر شاخص اُرگانیک مورد تحقیق و ارزیابی واقع می شود؛ گردآوری اطلاعات از طریق اسناد تاریخی مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی می باشد؛ و نتایج تحلیل نشان می دهد که معماری اُرگانیک یک فلسفه در معماری است که به ترویج هماهنگی بین عادت های انسانی و طبیعت می پردازد. این نوع معماری هارمونی بین ساختمان و جهان طبیعی را ترویج می دهد، با تلفیق زمان و مکان، اُرگانیک به دنبال ایجاد هارمونی منسجم با دنیای اطراف خود است. از ساختمان های اُرگانیک را در کل، معماران بزرگ این حوزه، با تأکید بر هارمونی با طبیعت و تلفیق مناسب با محل ساخت، به خلق آثار منحصر به فرد و هنرمندانه در دنیای معماری پرداخته اند.

معماری اُرگانیک یکی از شاخه های معماری مدرن است که با احترام به طبیعت و حداقل دستکاری در طبیعت نقش آفرینی کرده و بنایی خلق می کند که همگام با طبیعت پیرامون باشد و محیط مصنوعی و طبیعی را با هم ادغام می-کند. معماری اُرگانیک از دیرباز به عنوان معماری بومی در سرزمین ایران وجود داشت. این سبک در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی در غرب شکل گرفت و در قرن بیستم میلادی به اوج خود رسید. این معماری که همواره آثار شاخصی از آن در کشور ساخته شده است نیاز به ارزیابی دقیق و مبرم دارد. این سبک از معماری که در دهه های اخیر وارد کشور شد و همواره آثار فاخری از آن ساخته شده است که نیاز به ارزیابی دقیق تر از حیث معماری و کالبدی دارد. این که معماری اُرگانیک در این تحقیق که با روش کیفی و رویکرد تفسیری-تاریخی تدوین شده است؛ سه اثر شاخص اُرگانیک مورد تحقیق و ارزیابی واقع می شود؛ گردآوری اطلاعات از طریق اسناد تاریخی مطالعات کتابخانه ای و مشاهدات میدانی می باشد؛ و نتایج تحلیل نشان می دهد که معماری اُرگانیک یک فلسفه در معماری است که به ترویج هماهنگی بین عادت های انسانی و طبیعت می پردازد. این نوع معماری هارمونی بین ساختمان و جهان طبیعی را ترویج می دهد، با تلفیق زمان و مکان، اُرگانیک به دنبال ایجاد هارمونی منسجم با دنیای اطراف خود است. از ساختمان های اُرگانیک را در کل، معماران بزرگ این حوزه، با تأکید بر هارمونی با طبیعت و تلفیق مناسب با محل ساخت، به خلق آثار منحصر به فرد و هنرمندانه در دنیای معماری پرداخته اند

به گفته محققان، باغ ارم و تخت و جهان نما و دلگشای شیراز از باغ های قدیمی ایران اند، با سابقه ای دست کم تا پیش از قرن هشتم. این ادعا نشانه اصالت این باغ ها است. اطلاعات و اخبار موجود از وضعیت و ترکیب این باغ ها تاملی موشکافانه تر در طرح آنها را ممکن کرده است. درک معماری این باغ ها، که از قدیمی ترین نمونه های پابرجا در ایران اند، هم در شناخت باغ ایرانی به طور خاص و هم در شناخت معماری این سرزمین، در دوره مهم پیش از قرن هشتم، موثر و مفید است. این مقاله با تکیه بر اطلاعات موجود (متون و نقشه ها)، درباره چگونگی استقرار و طرح معماری و منظره این باغ ها گفتگو و بدین ترتیب برخی وجوه اشتراک و افتراق آنها را بازگو می کند. هدف اصلی نگارنده از عرضه این مقاله نمایش اهمیت دقت و موشکافی در شواهد موجود تاریخی برای دستیابی به درس های ارزنده طراحی معماری است.در این مقاله ضمن معرفی و شناخت چند باغ قدیمی شهر شیراز، تنوع طرح معماری آنها را بررسی می کنیم. انتخاب این باغ ها بر دو اصل عمده استوار بوده است: اولا از کهن ترین باغ ها باشند و ثانیا اطلاعات لازم برای بحث و گفتگو درباره طرح معماری آنها در دسترس باشد. با به این دو شرط، چهار باغ از باغ های قدیمی شیراز را، که اطلاعات کافی برای گفتگو درباره طرح معماری آنها در اختیار بود، برگزیدیم: باغ ارم و باغ تخت و باغ جهان نما و باغ دلگشا. انتخاب این باغ ها با پذیرش این دو فرض است: 1) پذیرش ادعای متون بر این که باغ های ارم و تخت و جهان نما و دلگشا از پیش از قرن هشتم بر جا مانده اند؛ 2) پذیرش اطلاعات موجود و در دسترس شامل اوضاع فعلی باغ ها و عکس ها و نقشه های بر جای مانده و متون توصیفی و آنچه این منابع ترکیب نهایی باغ های معرفی می کنند.

مطالعات باغ اسلامی از دهه 1970 م و با تکیه بر مطالعات دهه های پیشین حجم قابل توجهی یافته است. این حوزه مطالعاتی با وجود نگاه قابل توجه به پدیده منظرسازی، گستره ای وسیع را در بر می گیرد و با نوعی کلی نگری همراه است. به نظر می رسد که این نوع نگاه محصول همگن دانستن ویژگی های جوامع اسلامی و فقدان تلاش برای تفکیک میان حوزه های فرهنگی متفاوت باشد. مطالعات یادشده معمولا برای شناخت ریشه های باغ اسلامی ارجاعاتی فراگیر به باغ سازی در ایران می دهند و سپس باغ های ایرانی را با نتایج یافته های خود ارزیابی و شناسایی می کنند. در این مطالعات، معمولا تفسیر واژگان فارسی مربوط به باغ با گونه هایی خاص از باغ ارتباط داده می شود. بر اساس چنین نارسایی هایی، این پرسش قابل طرح است که شکل باغ ایرانی بر اساس مطالعات باغ اسلامی چگونه تبیین می شود. در این مقاله انتقادی، برای پاسخ دادن به پرسش طرح شده، عمدتا از نتایج پژوهش های محققان حوزه مطالعات باغ اسلامی بهره گیری و به این موضوع نیز پرداخته می شود که نگرش به باغ ایرانی بر مبنای روش های گسترش یافته منتج از مطالعات باغ اسلامی با چه مشکلاتی روبه رو خواهند شد. در مقاله به سیر گسترش باغ سازی در دو منطقه واقع شده در غرب و شرق ایران توجه خواهد شد. در مقاله تلاش می شود که مشکلات و نارسایی های مطالعات یادشده به همراه چگونگی شروع آن ها و همچنین ریشه های چنین نگرشی شناخته و معرفی شوند. نتایج مطالعه نشان می دهد که جدای از مشکلات درونی حوزه مطالعات باغ اسلامی، نگاه این حوزه به باغ سازی ایرانی، گونه ها، و واژگان پرکاربرد آن دقیق نیست و این بی دقتی دست کم فهم گوناگونی شکلی باغ در ایران را دشوار می کند.